दिगोपन प्रतिवेदन २०२६
काठमाडौं । विश्वका प्रमुख प्रविधि कम्पनीमध्ये एक मेटाको कार्बन उत्सर्जन एक वर्षमै ४५ प्रतिशतले बढेको छ। कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रविधिको तीव्र विस्तार र त्यसका लागि आवश्यक डेटा सेन्टर तथा डिजिटल पूर्वाधार निर्माणले कम्पनीको वातावरणीय प्रभाव बढाएको हो।
मेटाले सार्वजनिक गरेको सन् २०२६ को दिगोपन प्रतिवेदन (सस्टेनेबिलिटी रिपोर्ट) अनुसार सन् २०२५ मा कम्पनीको खुद कार्बन उत्सर्जन १ करोड १८ लाख मेट्रिक टन कार्बन डाइअक्साइड बराबर (CO₂e) पुगेको छ। अघिल्लो वर्षको तुलनामा यो ४५ प्रतिशत बढी हो।
उत्सर्जनमा भएको वृद्धिपछि कम्पनीले सन् २०३० सम्म आफ्नो सम्पूर्ण मूल्य शृंखला (भ्यालु चेन) मा नेट जिरो उत्सर्जन हासिल गर्ने लक्ष्यको समयसीमा, कार्यान्वयनको क्रम र बीचका लक्ष्यहरूको पुनर्मूल्याङ्कन गरिरहेको जनाएको छ। मेटाले सन् २०२० मा उक्त लक्ष्य घोषणा गरेको थियो। त्यतिबेला एआई पूर्वाधारको विस्तार अहिलेको तुलनामा निकै कम थियो।
कम्पनीका अनुसार एआई पूर्वाधारको माग अपेक्षाभन्दा तीव्र गतिमा बढेको छ। तर स्वच्छ ऊर्जाको उपलब्धता, विद्युत् प्रसारण पूर्वाधार, अनुमति प्रक्रिया र कम कार्बन उत्सर्जन हुने सामग्री तथा प्रविधिको आपूर्ति अपेक्षित गतिमा विस्तार हुन सकेको छैन। यसले प्रविधि विस्तार र जलवायु प्रतिबद्धताबीच सन्तुलन कायम गर्न कठिन बनाएको छ।
एआई विस्तारले बढायो उत्सर्जनको दबाब
मेटाको उत्सर्जन वृद्धिमा मुख्य योगदान कम्पनीले खरिद गर्ने वस्तु तथा सेवा र पुँजीगत सामग्रीको रहेको छ। विशेषगरी डेटा सेन्टर निर्माण, सर्भर, चिप्स, उपकरण तथा अन्य पूर्वाधारका लागि आवश्यक सामग्रीको उत्पादन र आपूर्ति शृंखलाबाट हुने उत्सर्जन बढेको प्रतिवेदनले देखाएको छ।
सन् २०२५ मा कम्पनीको विद्युत् खपतसमेत अघिल्लो वर्षको तुलनामा ३५ प्रतिशतले बढेको थियो। एआई मोडलको विकास, डेटा प्रशोधन र ठूलो क्षमताका डेटा सेन्टर सञ्चालन गर्न आवश्यक ऊर्जा माग बढ्दै जाँदा कम्पनीको वातावरणीय प्रभाव पनि विस्तार भएको हो।
मेटाका लागि चुनौती केवल आफ्नै कार्यालय र डेटा सेन्टरबाट हुने उत्सर्जन घटाउनु मात्र होइन, निर्माण सामग्री, उपकरण उत्पादन तथा आपूर्तिकर्ताको गतिविधिबाट हुने अप्रत्यक्ष उत्सर्जन व्यवस्थापन गर्नु पनि हो।
यसैकारण कम्पनीले सन् २०३० को नेट जिरो लक्ष्यको समयसीमा र मध्यवर्ती उपलब्धि हासिल गर्ने योजनामाथि पुनर्विचार गरिरहेको छ। यद्यपि कम्पनीले दीर्घकालीन नेट जिरो लक्ष्य कायम राख्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको छ।
स्वच्छ ऊर्जामा ३० गिगावाटभन्दा बढीको सम्झौता
कार्बन उत्सर्जन बढे पनि मेटाले स्वच्छ तथा नवीकरणीय ऊर्जाको प्रयोग विस्तार गरिरहेको छ। कम्पनीले सन् २०२५ मा लगातार छैटौँ वर्ष आफ्नो वार्षिक विद्युत् खपत बराबर स्वच्छ तथा नवीकरणीय ऊर्जाको खरिद सम्झौता गरेको जनाएको छ।
सन् २०२५ मा मात्रै १० गिगावाटभन्दा बढी नयाँ स्वच्छ ऊर्जा क्षमता सम्झौता गरिएको थियो। यससँगै सात देश र अमेरिकाका २८ राज्यमा कम्पनीको कुल स्वच्छ तथा नवीकरणीय ऊर्जा सम्झौता क्षमता ३० गिगावाटभन्दा बढी पुगेको छ।
सौर्य, आणविक तथा भूतापीय ऊर्जालगायतका स्रोतबाट विद्युत् उपलब्ध गराउने परियोजनामा कम्पनीले लगानी तथा सहकार्य विस्तार गरिरहेको छ। एआई डेटा सेन्टरलाई आवश्यक पर्ने ठूलो परिमाणको विद्युत् दिगो रूपमा उपलब्ध गराउनु यसको प्रमुख उद्देश्य हो।
जल संरक्षणमा २.९ अर्ब ग्यालनभन्दा बढी योगदान
मेटाले कार्बन उत्सर्जन न्यूनीकरणसँगै जल संरक्षणलाई पनि आफ्नो दिगोपन रणनीतिको महत्वपूर्ण हिस्सा बनाएको छ। विशेषगरी डेटा सेन्टर सञ्चालनमा पानीको प्रयोग र जलस्रोतमा पर्ने दबाबलाई व्यवस्थापन गर्न कम्पनीले विभिन्न परियोजना सञ्चालन गरिरहेको छ।
प्रतिवेदनअनुसार सन् २०१७ यता मेटाले उच्च तथा मध्यम जलसंकट भएका क्षेत्रमा २ अर्ब ९० करोड ग्यालनभन्दा बढी पानी पुनःस्थापना गर्न सहयोग गरेको छ। यसका लागि १९ वटा जलाधार क्षेत्रमा ६० भन्दा बढी परियोजनामा सहकार्य गरिएको छ।
सन् २०३० सम्म कम्पनीले उच्च जलसंकट भएका क्षेत्रमा आफूले खपत गर्ने पानीको २०० प्रतिशत र मध्यम जलसंकट भएका क्षेत्रमा १०० प्रतिशत पानी पुनःस्थापना गर्ने लक्ष्य राखेको छ।
त्यस्तै, डेटा सेन्टरमा पानीको दक्षता सुधार गर्न डिजिटल ट्विन प्रविधिको प्रयोग भइरहेको छ। यसले कुलिङ प्रणालीमा पानीको खपत अनुमान गर्न, व्यवस्थापन गर्न र आवश्यकताअनुसार स्रोतको उपयोग सुधार गर्न सहयोग पुर्याउँछ।
मेटाले सञ्चालन तथा निर्माणाधीन परियोजनाहरू पूर्ण रूपमा कार्यान्वयन भएपछि वार्षिक ५ अर्ब ४० करोड ग्यालनभन्दा बढी पानी पुनःस्थापना गर्न सकिने अपेक्षा गरेको छ।
सर्कुलर अर्थतन्त्र र पुनःप्रयोगमा जोड
मेटाले आफ्नो दिगोपन रणनीतिमा सर्कुलर अर्थतन्त्र (Circular Economy) लाई समेत प्राथमिकता दिएको छ। यसको उद्देश्य स्रोतसाधनको अधिकतम उपयोग, फोहोर न्यूनीकरण र पुराना उपकरणको पुनःप्रयोगमार्फत वातावरणीय प्रभाव घटाउनु हो।
कम्पनीले डेटा सेन्टरका सर्भर तथा उपकरणको आयु लम्ब्याउने, प्रयोगयोग्य पार्टपुर्जा पुनःप्रयोग गर्ने र नयाँ उपकरण निर्माणमा पुनःप्रयोग गरिएका सामग्रीको हिस्सा बढाउने नीति अपनाएको छ।
प्रतिवेदनअनुसार कम्पनीका नयाँ डेटा सेन्टर डिजाइनमा प्रारम्भिक डिजाइनको तुलनामा निर्माण सामग्रीसँग सम्बन्धित कार्बन उत्सर्जन करिब ७७ प्रतिशत कम गरिएको छ। त्यस्तै, सन् २०२५ मा आफ्नै डेटा सेन्टरको निर्माणबाट उत्पन्न भएको ९० प्रतिशत फोहोर ल्यान्डफिलमा जानबाट रोकिएको छ।
डेटा सेन्टरका र्याक तथा च्यासिसमा कम्तीमा २० प्रतिशत पुनःप्रयोग गरिएको स्टिल समावेश गरिएको पनि कम्पनीले जनाएको छ।
आपूर्तिकर्तालाई पनि दिगोपनको दायरामा ल्याउँदै
मेटाले वातावरणीय प्रभाव न्यूनीकरणका लागि आफ्नै सञ्चालनमा मात्र सीमित नभई आपूर्ति शृंखलामा पनि दिगोपनका मापदण्ड लागू गर्ने प्रयास गरेको छ।
सन् २०२५ मा कम्पनीको उत्सर्जनमा योगदानका आधारमा गणना गरिएका आपूर्तिकर्तामध्ये ६२ प्रतिशतले विज्ञानमा आधारित उत्सर्जन न्यूनीकरण लक्ष्य निर्धारण गरेका छन्। अघिल्लो वर्ष यस्तो अनुपात ४८ प्रतिशत थियो।
त्यस्तै, उत्सर्जन न्यूनीकरणका लागि कम्पनीले सक्रिय रूपमा संलग्न गराएका आपूर्तिकर्ताको संख्या बढेर ३४३ पुगेको छ। यसले प्रविधि कम्पनीको वातावरणीय जिम्मेवारी आफ्नै कार्यालय र उत्पादन केन्द्रमा मात्र सीमित नभई सम्पूर्ण आपूर्ति शृंखलासम्म विस्तार भइरहेको देखाउँछ।
प्रविधि विस्तार कि वातावरणीय प्रतिबद्धता ?
मेटाको पछिल्लो दिगोपन प्रतिवेदनले प्रविधि क्षेत्रको तीव्र विस्तार र वातावरणीय जिम्मेवारीबीच देखिएको द्वन्द्वलाई उजागर गरेको छ। एकातिर कम्पनीले स्वच्छ ऊर्जा, जल संरक्षण, पुनःप्रयोग र कार्बन न्यूनीकरणमा लगानी विस्तार गरिरहेको छ भने अर्कोतिर एआई पूर्वाधार निर्माणले उत्सर्जन र ऊर्जा माग बढाइरहेको छ।
विशेषगरी एआई प्रतिस्पर्धामा अगाडि बढ्न ठूला डेटा सेन्टर निर्माण गरिरहेका प्रविधि कम्पनीका लागि ऊर्जा उपलब्धता, पानीको स्रोत, निर्माण सामग्री र आपूर्ति शृंखलाको वातावरणीय प्रभाव महत्वपूर्ण विषय बनेका छन्।
मेटाको अनुभवले दिगोपनका प्रतिबद्धता सार्वजनिक गर्नु मात्र पर्याप्त नहुने, ती प्रतिबद्धता पूरा गर्न व्यवसाय विस्तारसँगै वातावरणीय प्रभाव पनि नियन्त्रण गर्नुपर्ने आवश्यकता देखाएको छ। सन् २०३० को नेट जिरो लक्ष्य हासिल गर्न मेटाले आगामी वर्षहरूमा उत्सर्जन न्यूनीकरणको गति बढाउनुपर्ने चुनौती देखिएको छ।
प्रतिक्रिया 0