काठमाडौं । कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) को तीव्र विस्तारसँगै कार्यस्थलमा नेतृत्व विकासको परम्परागत मोडल परिवर्तन हुने संकेत देखिएको छ। Cognizant र Pearson ले Wakefield Research मार्फत अमेरिका, बेलायत र भारतका ७५० जना मानव संसाधन (HR) प्रमुखबीच गरेको अध्ययनले संस्थाहरूले AI को प्रयोग बढाइरहे पनि कर्मचारी तथा व्यवस्थापकको पुनःसीप (Reskilling) विकासमा पर्याप्त लगानी नगरेको देखाएको हो।

अध्ययनअनुसार ९६ प्रतिशत HR प्रमुखले आगामी पाँच वर्षभित्र प्रवेश-स्तर (Entry-level) का धेरै भूमिका AI को निगरानी र व्यवस्थापन गर्ने जिम्मेवारीमा रूपान्तरण हुने अपेक्षा गरेका छन्। तर, ४६ प्रतिशत संस्थाले अझै AI सम्बन्धी आवश्यक तालिम र सीप विकास कार्यक्रम सक्रिय रूपमा सञ्चालन गरेका छैनन्।

प्रतिवेदनले हाल औसतमा प्रवेश-स्तरका ३३ प्रतिशत कार्य AI ले गरिरहेको जनाएको छ। बेलायतमा यो अनुपात ३९ प्रतिशत पुगेको छ। यसले दोहोरिने तथा नियमित प्रकृतिका कामहरू स्वचालित भए पनि कर्मचारीले अनुभव, निर्णय क्षमता र नेतृत्व सीप विकास गर्ने परम्परागत अवसर घट्दै गएको अध्ययनले औंल्याएको छ।

अध्ययनमा ९५ प्रतिशत HR प्रमुखले AI प्रभावकारी रूपमा प्रयोग गराउन मध्यस्तरका व्यवस्थापक (Middle Managers) सबैभन्दा महत्वपूर्ण रहेको बताएका छन्। त्यस्तै, ९२ प्रतिशतले AI का कारण बदलिँदो जिम्मेवारीअनुसार कामको स्वरूप पुनःनिर्धारण गर्न व्यवस्थापकको भूमिका निर्णायक हुने बताएका छन्। तर अधिकांश संस्थाले यिनै व्यवस्थापकलाई नयाँ भूमिकाका लागि आवश्यक सीप विकास गरिरहेका छैनन्।

प्रतिवेदनले AI युगमा प्राविधिक विशेषज्ञता मात्र नेतृत्वको आधार बन्न नसक्ने उल्लेख गरेको छ। ९७ प्रतिशत HR प्रमुखले मानवकेन्द्रित सीप—जस्तै प्रभावकारी सञ्चार, विश्वास निर्माण, सहकार्य, परिस्थिति अनुसार निर्णय क्षमता तथा आलोचनात्मक सोच—पहिलेभन्दा धेरै महत्वपूर्ण बनेको बताएका छन्।

यस्तै, ६४ प्रतिशत उत्तरदाताले अहिले संस्थाहरूले पुराना समस्या समाधान गर्ने क्षमताभन्दा नयाँ समस्या पहिचान गर्ने क्षमता बढी मूल्यवान ठान्न थालेको बताएका छन्। ६७ प्रतिशतले अन्तरविषयक सोच, विश्लेषण र सञ्चार क्षमताका कारण Liberal Arts पृष्ठभूमिका जनशक्तिको महत्व पनि बढेको बताएका छन्।

प्रतिवेदनअनुसार ९४ प्रतिशत HR प्रमुखले AI को प्रभावअनुसार भविष्यमा नयाँ प्रकारका प्रवेश-स्तरका रोजगारी सिर्जना हुने विश्वास व्यक्त गरेका छन्। तर त्यसका लागि संस्थाहरूले केवल जागिरको विवरण परिवर्तन गरेर नपुग्ने, कर्मचारी विकास, नेतृत्व निर्माण र करियर प्रगतिका नयाँ मार्गहरू पनि पुनःडिजाइन गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याइएको छ।

अध्ययनले भविष्यको नेतृत्व प्राविधिक ज्ञानभन्दा पनि AI सँग काम गर्ने क्षमता, रणनीतिक सोच, निर्णय क्षमता, मानवीय सम्बन्ध र जटिल परिस्थितिमा स्पष्ट दिशा दिन सक्ने क्षमतामा आधारित हुने निष्कर्ष निकालेको छ।

स्रोत: Cognizant–Pearson Study (Wakefield Research)

यो पनि पढ्नुहोस 

डिजिटल फस्ट बैंकिङ: भविष्यको नयाँ गन्तव्य

राष्ट्रिय परिचयपत्र अद्यावधिक भन्दै ठगी गर्ने गिरोह सक्रिय