Sustainable Finance | Financial Literacy | Sustainable Future
मोदीको ‘सप्तधारा’ मोडेल : विकसित भारतका लागि सात प्राथमिकता
शनिबार, ३० श्रावण २०८३, दिउँसो १:३१
काठमाडौं । भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले भारतलाई सन् २०४७ सम्म विकसित राष्ट्र बनाउने लक्ष्यलाई गति दिन सातबुँदे ‘सप्तधारा’ रूपरेखा सार्वजनिक गरेका छन्। भारतको ८०औँ स्वतन्त्रता दिवसका अवसरमा प्रस्तुत गरिएको यो रूपरेखाले उत्पादन, कृषि, प्रविधि, पूर्वाधार, रक्षा, हरित अर्थतन्त्र र सफ्ट पावरलाई भारतको आगामी विकासको प्रमुख आधारका रूपमा अघि सारेको छ।
मोदीले ‘सप्तधारा’लाई भारतको विकास र रूपान्तरणलाई तीव्र बनाउने ‘शक्तिका सात धारा’का रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। उनका अनुसार आगामी पाँच वर्षमा दशकौँमा हासिल गर्न नसकिएका उपलब्धि हासिल गर्ने लक्ष्यसहित यी क्षेत्रलाई प्राथमिकतामा राखिएको हो।
निर्माणदेखि मूल्य शृंखलासम्म
पहिलो धाराका रूपमा निर्माण क्षेत्रलाई अघि सारिएको छ। भारतलाई केवल असेम्बलीमा निर्भर अर्थतन्त्रबाट कच्चा पदार्थदेखि उच्च परिमाणको उत्पादनसम्मको पूर्ण मूल्य शृंखला विकास गर्ने विश्वस्तरीय उत्पादन केन्द्र बनाउने लक्ष्य राखिएको छ।
दोस्रो प्राथमिकता कृषि तथा खाद्य प्रशोधन हो। भारतीय कृषिलाई उत्पादनमुखी मात्र नभई निर्यातमुखी बनाउने, खाद्य प्रशोधन बढाउने र कृषि उत्पादनमा मूल्य अभिवृद्धि गर्ने रणनीति अघि सारिएको छ।
तेस्रो धारामा प्रविधि, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) र ‘डीप टेक’लाई राखिएको छ। प्रविधि क्षेत्रमा भारतको विश्वव्यापी नेतृत्व विस्तार गर्ने, निजी क्षेत्रलाई अन्तरिक्ष अनुसन्धानमा थप सहभागी गराउने तथा सेमिकन्डक्टर उत्पादन क्षमता विस्तार गर्ने लक्ष्य यसमा समेटिएको छ।
पूर्वाधार र रक्षामा आत्मनिर्भरता
‘गति शक्ति’ चौथो धाराका रूपमा राखिएको छ। यसअन्तर्गत यातायात, कार्गो, बहुमोडल लगिस्टिक्स तथा भौतिक पूर्वाधारलाई थप सुदृढ गर्दै देशभित्रको सम्पर्क र आपूर्ति प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाउने लक्ष्य छ।
पाँचौँ धारामा रक्षा क्षमता विस्तारलाई प्राथमिकता दिइएको छ। हतियार तथा रक्षा सामग्री उत्पादनमा आत्मनिर्भर बन्ने र भारतीय रक्षा उत्पादनको निर्यात विस्तार गर्ने लक्ष्य मोदीले अघि सारेका छन्।
हरित अर्थतन्त्रमा परमाणु ऊर्जादेखि हरित हाइड्रोजनसम्म
छैटौँ धारामा हरित तथा नीलो अर्थतन्त्रलाई समेटिएको छ। दिगो आर्थिक वृद्धिसँगै समुद्री स्रोतको उपयोग, तटीय क्षेत्रको विकास, हरित हाइड्रोजन र स्वच्छ ऊर्जामा भारतले जोड दिएको छ।
यसैअन्तर्गत सन् २०४७ सम्म भारतको परमाणु ऊर्जा क्षमता १०० गिगावाट पुर्याउने लक्ष्य राखिएको छ। नवीकरणीय ऊर्जासँगै परमाणु ऊर्जालाई पनि दीर्घकालीन ऊर्जा सुरक्षा र कम–कार्बन विकासको महत्वपूर्ण आधारका रूपमा अघि बढाइएको छ।
सफ्ट पावरबाट विश्व प्रभाव विस्तार
सातौँ धारामा भारतको ‘सफ्ट पावर’लाई राखिएको छ। योग, पर्यटन, संस्कृति, एनिमेसन तथा कूटनीतिक प्रभावमार्फत विश्वमा भारतको प्रभाव विस्तार गर्ने लक्ष्य यसमा समेटिएको छ।
‘सप्तधारा’को समग्र उद्देश्य भारतको आर्थिक, औद्योगिक, प्राविधिक र सामाजिक विकासलाई एउटै रणनीतिक ढाँचामा अघि बढाउनु हो। भारतले सन् २०४७ मा स्वतन्त्रताको १०० वर्ष पूरा गर्दा आफूलाई विकसित राष्ट्रका रूपमा स्थापित गर्ने ‘विकसित भारत’को दीर्घकालीन लक्ष्य राखेको छ।
यस दृष्टिकोणमा गरिबी उन्मूलन, गुणस्तरीय शिक्षा र स्वास्थ्यको पहुँच विस्तार, सीपयुक्त जनशक्ति निर्माण, महिलाको आर्थिक सहभागिता बढाउने तथा भारतलाई विश्वको प्रमुख खाद्य आपूर्तिकर्तामध्ये एक बनाउनेजस्ता लक्ष्यसमेत जोडिएका छन्।
‘सप्तधारा’मार्फत भारतले परम्परागत आर्थिक वृद्धिभन्दा उत्पादन, प्रविधि, ऊर्जा सुरक्षा, आत्मनिर्भरता र विश्वव्यापी प्रभावलाई एकीकृत गर्दै नयाँ विकास मोडल अघि सार्न खोजेको देखिन्छ।
प्रतिक्रिया 0