काठमाडौं । मानवीय गतिविधिका कारण विश्वका उष्ण क्षेत्रका वर्षावन (Tropical Rainforest) तीव्र गतिमा नष्ट भइरहेका बेला वन संरक्षण तथा क्षतिग्रस्त पारिस्थितिक प्रणालीको पुनर्स्थापनाका लागि हरित वित्त (Green Finance) परिचालन गर्नुपर्ने आवश्यकता बढेको छ।

संयुक्त राष्ट्रसंघसँग सम्बन्धित वातावरणीय सन्देशअनुसार मानवीय गतिविधिका कारण हरेक ६ सेकेन्डमा एउटा फुटबल मैदान बराबरको उष्ण क्षेत्रका वर्षावन क्षेत्र हराइरहेको छ। वन तथा रूखले कार्बन अवशोषण, जैविक विविधता संरक्षण, पानीको स्रोत संरक्षण तथा जलवायु परिवर्तनको प्रभाव न्यूनीकरणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने भएकाले वन विनाश रोक्नु जलवायु वित्तको पनि महत्वपूर्ण विषय बनेको छ।

वन संरक्षणमा वित्तीय स्रोतको आवश्यकता

वन संरक्षण तथा पुनर्स्थापनाका लागि नीति र अभियान मात्र पर्याप्त हुँदैन। वन पुनर्स्थापना, दिगो वन व्यवस्थापन, सामुदायिक वन, जैविक विविधता संरक्षण, स्वच्छ ऊर्जा तथा प्राकृतिक स्रोतको दिगो उपयोगका लागि ठूलो मात्रामा वित्तीय स्रोत आवश्यक हुन्छ।

यही ठाउँमा Green Finance महत्वपूर्ण हुन्छ। हरित वित्तले वातावरणीय तथा जलवायु लाभ दिने परियोजनामा बैंक तथा वित्तीय स्रोत परिचालन गर्ने अवधारणालाई जनाउँछ।

बैंक तथा वित्तीय संस्थाले हरित परियोजनामा कर्जा तथा लगानी विस्तार गर्न सकेमा वातावरण संरक्षणसँगै दिगो आर्थिक गतिविधिलाई समेत वित्तीय प्रणालीसँग जोड्न सकिन्छ।

Green Finance बाट के–कस्ता क्षेत्रमा लगानी ?

वन तथा Ecosystem Restoration लाई Green Finance सँग जोड्दा वित्तीय संस्थाले विभिन्न क्षेत्रमा लगानी गर्न सक्छन्।

• वन संरक्षण तथा पुनर्स्थापना
• वृक्षरोपण तथा दिगो वन व्यवस्थापन
• जैविक विविधता संरक्षण
• जलाधार तथा सिमसार संरक्षण
• दिगो कृषि तथा भूमि व्यवस्थापन
• स्वच्छ तथा नवीकरणीय ऊर्जा
• जलवायु अनुकूलनसम्बन्धी परियोजना
• फोहोर व्यवस्थापन तथा Circular Economy
• वातावरणमैत्री पूर्वाधार

यस्ता परियोजनामा कर्जा तथा लगानी बढाउँदा बैंकिङ क्षेत्रले प्रत्यक्ष रूपमा climate action र sustainable development मा योगदान पुर्‍याउन सक्छ।

Green Bond र Climate Finance को सम्भावना

वन तथा Ecosystem Restoration जस्ता दीर्घकालीन परियोजनाका लागि Green Bond पनि महत्वपूर्ण वित्तीय उपकरण बन्न सक्छ। सरकार, बैंक, वित्तीय संस्था तथा अन्य योग्य संस्थाले वातावरणीय लाभ दिने परियोजनाका लागि हरित ऋणपत्रमार्फत पूँजी परिचालन गर्न सक्छन्।

यसबाट बैंकिङ प्रणालीमा रहेको वित्तीय स्रोतलाई वातावरणीय तथा जलवायु प्राथमिकताका परियोजनातर्फ निर्देशित गर्न सकिन्छ।

बैंकिङ क्षेत्रको भूमिका

Green Finance विस्तार गर्दा बैंक तथा वित्तीय संस्थाले वातावरणीय जोखिमलाई कर्जा मूल्याङ्कनको हिस्सा बनाउनु आवश्यक हुन्छ। हरित परियोजनालाई पहिचान गर्ने, वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कन गर्ने, Green Taxonomy वा सम्बन्धित मापदण्डअनुसार परियोजनाको वर्गीकरण गर्ने तथा लगानीको वातावरणीय प्रभाव मापन गर्ने प्रणाली विकास गर्नुपर्ने हुन्छ।

यसले बैंकिङ क्षेत्रलाई केवल कर्जा दिने संस्था बाट 'दिगो अर्थतन्त्र निर्माणमा पूँजी परिचालन गर्ने संस्था' का रूपमा विकास गर्न सक्छ।

नेपालका लागि पनि महत्वपूर्ण

नेपाल जलवायु परिवर्तन तथा पारिस्थितिक प्रणालीको क्षयीकरणबाट प्रभावित मुलुक भएकाले वन संरक्षण, जलाधार, जैविक विविधता, स्वच्छ ऊर्जा तथा climate-resilient-infrastructure मा वित्तीय स्रोत परिचालन महत्वपूर्ण छ।

नेपालमा Green Finance विस्तार गर्न बैंक तथा वित्तीय संस्थाले हरित कर्जा, हरित परियोजना वित्तीयकरण तथा सम्भावित Green Bond जस्ता उपकरणलाई विस्तार गर्न सक्छन्। यसका लागि स्पष्ट वर्गीकरण, reporting, monitoring र greenwashing रोक्ने व्यवस्था पनि आवश्यक हुन्छ।

Ecosystem Restoration र Green Finance एउटै लक्ष्यतर्फ

संयुक्त राष्ट्रसंघको UN Decade on Ecosystem Restoration ले २०३० सम्म विश्वका क्षतिग्रस्त पारिस्थितिक प्रणालीको संरक्षण तथा पुनर्स्थापनालाई प्राथमिकता दिएको छ।

यस अभियानको लक्ष्य हासिल गर्न सरकार र वातावरणीय संस्थाको प्रयाससँगै निजी क्षेत्र र वित्तीय क्षेत्रको पूँजी पनि आवश्यक हुन्छ। त्यसैले ecosystem restoration लाई Green Finance को योग्य लगानी क्षेत्रका रूपमा विकास गर्न सकेमा वातावरण संरक्षण र आर्थिक विकासबीचको सम्बन्ध थप बलियो बनाउन सकिन्छ।

वन संरक्षण अब केवल वातावरणीय मुद्दा मात्र रहेन। यो जलवायु जोखिम, जैविक विविधता, वित्तीय जोखिम र दिगो लगानीसँग जोडिएको आर्थिक मुद्दा समेत बनेको छ।

दैनिक ठूलो वन क्षेत्र गुमिरहेको अवस्थामा वन जोगाउने प्रयाससँगै त्यसका लागि आवश्यक पूँजी परिचालन गर्नु पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ। यही कारण Green Finance लाई वन संरक्षण र ecosystem restoration को वित्तीय आधारका रूपमा विकास गर्नुपर्ने आवश्यकता बढेको छ।

धेरै पढिएका समाचार 

‘फूड माइल्स’ बढ्दै जाँदा जलवायु जोखिम

नबिल बैंकलाई युरोमनीका तीन प्रतिष्ठित अवार्ड

कार्बन पारदर्शितामा अग्रणी एनएमबि बैंक